> For the complete documentation index, see [llms.txt](https://docs.sta4.net/llms.txt). Markdown versions of documentation pages are available by appending `.md` to page URLs; this page is available as [Markdown](https://docs.sta4.net/stasteel-v3/analiz-ve-tasarim/deprem-yonetmelikleri/tbdy-2018/genel-kontroller/madde-9.3.2-guclu-kolon-kontrolu.md).

# Madde 9.3.2: Güçlü Kolon Kontrolü

Kolonlarda Madde 9.3.2 güçlü kolon kontrollerini, ilgili program ayarlarını ve mühendislik çözüm yöntemlerini kapsar.

## Maddenin Amacı

Süneklik düzeyi yüksek moment aktaran çelik çerçevelerde, deprem etkileri altında plastik mafsalların kolonlar yerine öncelikle kirişlerde oluşmasını sağlamak amacıyla **Güçlü Kolon - Zayıf Kiriş** kontrolü uygulanır. Bu kontrol, çelik kolonların düğüm noktasındaki toplam eğilme momenti kapasitesinin, kirişlerin moment kapasitesinden daha büyük olmasını zorunlu kılar.

## <i class="fa-lightbulb-exclamation-on">:lightbulb-exclamation-on:</i> Çözüm Yöntemleri

* **Kolon Profilini Büyütmek:** Kolon profil kesitini büyüterek (örneğin HEA serisinden gövde ve başlık kalınlığı daha fazla olan HEB veya HEM serisine geçerek) kolonun plastik mukavemet momentini ($$M\_{pc}$$) doğrudan artırabilir ve güçlü kolon şartını sağlayabilirsiniz
* **Kiriş Profilini Küçültmek:** Mimari ve statik yüklerin izin verdiği ölçüde kiriş kesitini küçülterek paydadaki momenti düşürebilirsiniz.
* **Moment Aktarmayan Çerçeveler (Kullanıcı Müdahalesi):** Kiriş kolona moment aktarmayan şekilde bağlı olursa güçlü kolon kontrolü yapmaz. Ancak ara rijitlikte bir birleşim varsa güvenli tarafta kalarak güçlü kolon kontrolü yapar. Model incelenip kullanıcı müdahale edebilir.
* **Konsol Kirişler (Kullanıcı Müdahalesi):** Konsol kirişler, deprem yükleri altında moment aktaran ana çerçeve sisteminin (sünekliği sağlayan ana döngünün) bir parçası olarak çalışmazlar ancak program güvenli tarafta kalarak kiriş konsol olsa da kolon içi güçlü kolon kontrolü yapar. Konsol kirişler için güçlü kolon kontrolü kapatılabilir.

## Programın Hesap Mantığı

**Moment aktaran çerçeve:** Program kirişin kolona moment aktarır şekilde algıladığı her durumda güçlü kolon kontrolü yapar.

**Moment aktarmayan çerçeve:** Moment aktarmayan çerçevelerde bu kontrole gerek yoktur. Veya ara rijitlikteki birleşimler deprem yönetmeliğinde belirtilen şartları sağlamadığı için yine gerek yoktur. Ancak program ara rijitlikte bir birleşim algılarsa bu kontrolü yapar. Buradaki amaç kullanıcı bilinçli şekilde yönlendirmektir.

Örneğin aşağıdaki şekilde hatalı modellenen bir yapı için

* Yapı iki yönde de moment aktaran çerçeve olarak deprem parametreleri girilmiş
* Tüm kolonların güçlü yönleri aynı yönde
* Kolonlara zayıf yönde bağlanan kirişler ara rijitlikte birleşimler ile bağlanmış

güçlü kolon kontrolü yapılmazsa programda kolonlarla ilgili hiç bir uyarı gelmeyecektir.

Burada istenen kolonların yapıda dengeli dağıtıldığı, iki yöndede moment aktaran birleşimlerin bulunduğu, kolanların zayıf yönlerinin sadece düşey yük taşıyan kirişler için kullanıldığı binalarda kullanıcının kolon zayıf yön için konunun farkında olarak bu kontrolü kendisinin kapatmasıdır.

## Program Ayarları

<div data-with-frame="true"><figure><img src="https://564595168-files.gitbook.io/~/files/v0/b/gitbook-x-prod.appspot.com/o/spaces%2FgyS5HogmYUWhqldYClsz%2Fuploads%2FUovsVS1K53morBxQzkWg%2Fimage.png?alt=media&amp;token=c58c9000-d7e1-4f34-970b-4a33c2227769" alt=""><figcaption></figcaption></figure></div>

Kirişin kolona bağlandığı uçlar için, bu kirişin "Güçlü Kolon - Zayıf Kiriş" hesabına dahil edilip edilmeyeceğini manuel olarak belirleyebilirsiniz. Arayüzdeki **Sarı** renkli kare kirişin **başlangıç ucunu**, **Kırmızı** renkli kare ise **bitiş ucunu** temsil eder.

* **Otomatik:** Yazılım, ilgili ucun hesaba katılmasına geometrik kriterlere göre kendisi karar verir.
* **Evet:** Kirişin ilgili ucu, bağlı olduğu kolonun güçlü kolon hesabında kesin olarak kullanılır.
* **Hayır:** Kirişin ilgili ucu, bağlı olduğu kolonun güçlü kolon hesabında kesinlikle kullanılmaz (hesap dışı bırakılır).

## Program Üzerinden Sonuçların İncelenmesi

Bu ekranın tüm detaylı filtreleme ve görünüm modları için [Tasarım Sonuçları](/stasteel-v3/analiz-ve-tasarim/tasarim-sonuclari.md) kılavuzumuzu inceleyebilirsiniz.

1. Üst ana menüden **Tasarım Sonuç** sekmesine geçiş yapın.
2. Deprem kontrolleri kısmından **Kiriş-Kolon Birleşim Bölgesi** görselleştirme butonuna basın.
3. Model üzerinde birleşim bölgelerini sol paneldeki renk skalasına göre kontrol edin:
   * 🔴 **Yetersiz (Kırmızı):** Güçlü kolon koşulu sağlamayan bölgeler.
   * 🟢 **Yeterli (Yeşil):** Güçlü kolon koşulunu başarıyla sağlayan bölgeler.
4. Yetersiz olan bir bölgenin detaylı matematiksel sınır değerlerini görmek için grafik ekranda mouse ile üzerine gelebilir yada tıklayarak menü açabilirsiniz.

<div data-with-frame="true"><figure><img src="https://564595168-files.gitbook.io/~/files/v0/b/gitbook-x-prod.appspot.com/o/spaces%2FgyS5HogmYUWhqldYClsz%2Fuploads%2FSanV5FVct7xhLCbbHKvC%2Fimage.png?alt=media&amp;token=c0a62d58-00cf-43f9-813e-04ed5c9bed88" alt=""><figcaption></figcaption></figure></div>

## Yönetmelik Kriterleri

Dikkate alınan deprem doğrultusunda, birleşim noktasına bağlanan çelik kolonların karakteristik plastik moment kapasitelerinin toplamı, kirişlerin plastik moment kapasiteleri ve birleşimdeki ek momentlerin toplamından büyük olmalıdır:

<div data-with-frame="true"><figure><img src="https://564595168-files.gitbook.io/~/files/v0/b/gitbook-x-prod.appspot.com/o/spaces%2FgyS5HogmYUWhqldYClsz%2Fuploads%2FTE5z2naATboLnY7AXeen%2Fimage.png?alt=media&amp;token=d07f563f-604a-4480-b457-ae6821e86c9b" alt=""><figcaption></figcaption></figure></div>

$$\frac{\sum M\_{pc}^*}{\sum M\_{pb}^*} > 1.0$$

**Formülün açılımı ve hesap bileşenleri:**

* $$\sum M\_{pc}^*$$ : Düğüm noktasına birleşen alt ve üst kolonların, eksenel yük etkisi altındaki plastik moment kapasitelerinin toplamı (**YDKT**). $$\sum M\_{pc}^* = \sum W\_{pc} \left( F\_{yc} - \frac{P\_{uc}}{A\_g} \right)$$
* $$\sum M\_{pb}^*$$ : Düğüm noktasına birleşen sağ ve sol kirişlerin plastik moment kapasiteleri ile birleşimdeki kayma kuvvetinden kaynaklanan ek momentlerin toplamı (**YDKT**). $$\sum M\_{pb}^* = \sum \left( 1.1 R\_y F\_{yb} W\_{pb} + M\_{uv} \right)$$

**Sembol Açıklamaları:**

* $$W\_{pc}$$ / $$W\_{pb}$$ : Kolon ve kirişlerin plastik kesit modülleri.
* $$F\_{yc}$$ / $$F\_{yb}$$ : Kolon ve kiriş çeliklerinin karakteristik akma dayanımları.
* $$P\_{uc}$$ : Dikkate alınan deprem doğrultusu için kolonun tasarım eksenel kuvveti.
* $$A\_g$$ : Kolonun brüt enkesit alanı.
* $$R\_y$$ : Çeliğin karakteristik akma dayanımının olası akma dayanımına oranı (Malzeme aşırı dayanım katsayısı).
* $$M\_{uv}$$ : Kiriş plastik mafsalındaki kayma kuvvetinin kolon eksenine taşınmasıyla oluşan ek moment.

### İstisnalar ve Muafiyetler

Aşağıdaki durumlarda ilgili kat veya düğüm noktalarında 9.3.2 kontrolünün yapılması zorunlu değildir:

1. **Tek Katlı Yapılar ve En Üst Katlar:** Tek katlı çelik yapılarda veya çok katlı yapıların en üst kat kolon-kiriş birleşimlerinde bu şart aranmaz.
2. **Düşük Kesme Kuvveti Katkısı (Kat Bazlı Muafiyet):** İlgili doğrultuda güçlü kolon şartını sağlamayan kolonların kesme kuvveti dayanımları toplamının, o kattaki toplam kesme kuvveti dayanımının %20'sinden az olması durumu. **Program bunu dikkate almaz.**
3. **Düşük Eksenel Kuvvet Durumu:** 9.2.5'te verilen deprem etkisini içeren yük birleşimleri göz önüne alınmak suretiyle, Denk. (9.10)'un sağlandığı kolonlarda, gerekli eksenel kuvvet dayanımının $$P\_u < 0.3(F\_y \cdot A\_g)$$ (YDKT) olması durumunda kolonların kirişlerden daha güçlü olması koşulu aranmayacaktır (Denk. 9.10b).