> For the complete documentation index, see [llms.txt](https://docs.sta4.net/llms.txt). Markdown versions of documentation pages are available by appending `.md` to page URLs; this page is available as [Markdown](https://docs.sta4.net/stasteel-v3/analiz-ve-tasarim/deprem-yonetmelikleri/tbdy-2018/genel-kontroller/madde-9.3.6-kiris-kolon-birlesimlerinin-stabilitesi.md).

# Madde 9.3.6: Kiriş – Kolon Birleşimlerinin Stabilitesi

Madde 9.3.6  Kiriş – Kolon Birleşimlerinin Stabilitesi, ilgili program ayarlarını ve mühendislik çözüm yöntemlerini kapsar.

## Maddenin Amacı

Deprem anında kiriş-kolon birleşim bölgelerinde büyük plastik şekil değiştirmeler meydana gelir. Bu süreçte kolon başlıklarının burkulmasını engellemek amacıyla, kolon başlıklarının kiriş alt ve üst başlıkları hizalarından yanal doğrultuda desteklenmesi gerekir.

## <i class="fa-lightbulb-exclamation-on">:lightbulb-exclamation-on:</i> Çözüm Yöntemleri

#### 1. Kullanıcı Müdahalesi

{% hint style="info" %}
**Yazılım İpucu:** Program, varsayılan olarak kolon kapasitesinin kiriş kapasitelerinin 2 katı olup olmadığını ($$\frac{\sum M\_{pc}^*}{\sum M\_{pb}^*} \ge 2.0$$) kontrol eder. Bu şart sağlanmadığı takdirde, elemanın yanal olarak desteklenmediğini kabul ederek **TBDY 2018 Madde 9.3.6'nın (b) bendindeki** durumlara göre tahkik gerçekleştirir. Kullanıcı, yapıda fiziksel olarak bu yanal desteğin mevcut olduğunu öngörüyorsa, ek ayarlardan bu kontrolü manuel olarak kapatabilir.
{% endhint %}

#### 2. Kolon Kesitini Büyütmek (Geometrik Çözüm)

* **Güçlü Kolon Oranını Artırmak:** Kolon kesitini büyüterek güçlü kolon oranını $$\frac{\sum M\_{pc}^*}{\sum M\_{pb}^*} \ge 2.0$$ seviyesine çıkarın. Oran 2.0 veya daha büyük olduğunda, yönetmelik gereği yanal destek koyma zorunluluğu tamamen ortadan kalkar.
* **Narinlik Sınırını Sağlamak (**$$r\_y$$ **Artırımı):** Eğer birleşim yanal olarak desteklenemiyorsa, $$\frac{H}{r\_y} \le 60$$ şartını sağlamak için kolon kesitini zayıf eksen atalet yarıçapı ($$r\_y$$) daha büyük olan bir profile (Örn: HEA yerine **HEB veya HEM serisi**) yükseltin.

#### 3. Yapısal Modelleme Değişiklikleri (Fiziksel Çözüm)

* **Yanal Tali Kiriş Eklemek:** Kolon-kiriş düğüm noktasına, çerçeve düzlemine dik doğrultuda bağlanacak ikincil bir stabilite kirişi (tali kiriş) ekleyin.
* **Çift Yönlü Destek Sağlamak:** Güçlü kolon oranının 2.0'ın altında kaldığı durumlarda, eklenen bu tali kirişlerin ana kirişin hem **alt başlık** hem de **üst başlık** hizasını yanal olarak tuttuğundan emin olun.

## Program Ayarları

<div data-with-frame="true"><figure><img src="https://564595168-files.gitbook.io/~/files/v0/b/gitbook-x-prod.appspot.com/o/spaces%2FgyS5HogmYUWhqldYClsz%2Fuploads%2FvLmGJhs5dBoe0euiYnKA%2Fimage.png?alt=media&amp;token=cf384a33-e97a-42cb-9a28-7e25ed48526b" alt=""><figcaption></figcaption></figure></div>

Kirişin kolona bağlandığı uçlar için, bu kirişin stabilite hesabına dahil edilip edilmeyeceğini manuel olarak belirleyebilirsiniz. Arayüzdeki **Sarı** renkli kare kirişin **başlangıç ucunu**, **Kırmızı** renkli kare ise **bitiş ucunu** temsil eder.

* **Otomatik:** Yazılım, ilgili ucun hesaba katılmasına geometrik kriterlere göre kendisi karar verir.
* **Evet:** Kirişin ilgili ucu, bağlı olduğu kolon için stabilite kontrolünde kullanılır.
* **Hayır:** Kirişin ilgili ucu, bağlı olduğu kolon için stabilite kontrolünde kullanılmaz (hesap dışı bırakılır).

## Program Üzerinden Sonuçların İncelenmesi

Bu ekranın tüm detaylı filtreleme ve görünüm modları için [Tasarım Sonuçları](/stasteel-v3/analiz-ve-tasarim/tasarim-sonuclari.md) kılavuzumuzu inceleyebilirsiniz.

1. Üst ana menüden **Tasarım Sonuç** sekmesine geçiş yapın.
2. Deprem kontrolleri kısmından **Kiriş-Kolon Birleşim Bölgesi** görselleştirme butonuna basın.
3. Model üzerinde birleşim bölgelerini sol paneldeki renk skalasına göre kontrol edin:
   * 🔴 **Yetersiz (Kırmızı):** Koşulu sağlamayan bölgeler.
   * 🟢 **Yeterli (Yeşil):** Koşulu başarıyla sağlayan bölgeler.
4. Yetersiz olan bir bölgenin detaylı matematiksel sınır değerlerini görmek için grafik ekranda mouse ile üzerine gelebilir yada tıklayarak menü açabilirsiniz.

<div data-with-frame="true"><figure><img src="https://564595168-files.gitbook.io/~/files/v0/b/gitbook-x-prod.appspot.com/o/spaces%2FgyS5HogmYUWhqldYClsz%2Fuploads%2F1meG4bnJHqXYi4dJDVZ2%2Fimage.png?alt=media&amp;token=05a74ef0-9368-472b-b623-99ecefa2089d" alt=""><figcaption></figcaption></figure></div>

## Yönetmelik Kriterleri

### Yanal Destek Zorunluluğu

Yönetmelik bu yanal destek zorunluluğunu, **Madde 9.3.3 Güçlü Kolon Kontrolü** sonuçlarına bağlı olarak iki temel senaryoda inceler:

#### Durum A: Kolonun Çok Güçlü Olması ($$\frac{\sum M\_{pc}^*}{\sum M\_{pb}^*} \ge 2.0$$)

Eğer kolonların toplam plastik moment kapasitesi, kirişlerin toplam olası plastik moment kapasitesinin **2.0 katından büyük veya eşit** ise:

* Birleşim stabilitesi açısından kolon başlıklarına ekstra bir yanal destek tanımlanması **zorunlu değildir**.
* Kolonun kendi burkulma boyu ve narinlik sınırları çerçeve genelinde zaten yeterli kabul edilir.

#### Durum B: Kolon Kapasitesinin Sınırda Olması ($$\frac{\sum M\_{pc}^*}{\sum M\_{pb}^*} < 2.0$$)

Eğer yapılan hesaplarda güçlü kolon oranı **2.0 değerinin altında** kalıyorsa (koşul sağlansa bile, örn: 1.2, 1.5 vb.):

* Kolon başlıklarının, bağlanan kirişlerin hem **alt başlık** hem de **üst başlık** hizalarından yanal doğrultuda desteklenmesi **zorunludur**.
* Bu yanal desteklerin tasarımı ve taşıması gereken minimum kuvvet kapasitesi belirli bir sınır şarta bağlanmıştır.

### Yanal Destek Elemanlarının Tasarım Kuvveti

Yönetmelik gereği, birleşim stabilitesini sağlamak üzere yerleştirilecek her bir yanal destek elemanı (örneğin tali kirişler veya stabilite bağlantıları), bağlanan kirişin başlık kapasitesine bağlı olarak tekil bir eksenel kuvveti taşıyacak şekilde boyutlandırılmalıdır:

$$P\_{bu} = 0.02 \cdot F\_y \cdot A\_{fb}$$

Burada:

* $$P\_{bu}$$: Yanal destek elemanının güvenle taşıması gereken gerekli eksenel kuvvet dayanımı
* $$F\_y$$: Kiriş çeliğinin karakteristik akma gerilmesi
* $$A\_{fb}$$: Süneklik düzeyi yüksek kirişin başlık alanı ($$A\_{fb} = b\_{bf} \cdot t\_{bf}$$)

Ayrıca destek elemanından aktarılan bu yanal kuvvetlerin, kolon gövdesinde bir yırtılma veya yerel deformasyona sebep olmaması için kolon gövde kalınlığı ve süreklilik levhaları da tahkik edilmelidir.

### Yanal Olarak Desteklenmediği Durumda Sağlanması Gereken Koşullar

Eğer mimari nedenlerle veya yapısal geometriden dolayı kiriş-kolon birleşim bölgesinin **çerçeve düzlemine dik doğrultuda yanal olarak desteklenmesi mümkün değilse**, yönetmelik kolon stabilitesini güvenceye almak için aşağıdaki ek koşulların tamamının sağlanmasını zorunlu kılar:

#### 1. Burkulma Boyu ve Tasarım Esasları

* Birleşimin dik doğrultuda desteklenmediği durumlarda kolonlar; **yanal olarak desteklendikleri alt ve üst noktalar arasında kalan net boy (kat boyu)** kullanılarak boyutlandırılmalıdır.
* Kolonun eksenel yük ve eğilme altındaki tasarımı, **ÇYTHYE (Çelik Yapıların Tasarım, Hesap ve Yapım Esasları) Bölüm 11** ("Eğilmeli Burkulma ve Yanal Burulmalı Burkulma") kurallarına göre yapılmalıdır.

#### 2. Narinlik ve Geometri Sınır Şartı

Düğüm noktasında yanal burkulma oluşmasını engellemek adına, kolon kesitinin narinlik oranı (kat yüksekliğinin atalet yarıçapına oranı) belirli bir sınırın altında kalmalıdır:

$$\frac{H}{r\_y} \le 60$$

Buraca:

* $$H$$: Kolonun yanal olarak mesnetlendiği noktalar arasındaki toplam kat yüksekliği
* $$r\_y$$: Kolon kesitinin zayıf eksen (Y ekseni) etrafındaki atalet yarıçapı

#### 3. Kolonun Elastik Kalma Koşulu (Üst Başlık İstisnası)

Kiriş ve kolon gövdelerinin aynı düzlemde olması ve kayma (panel) bölgesi dışında kalan kolon bölgelerinin deprem yükleri altında **elastik kaldığının** hesapla gösterilmesi durumunda; kolon başlıklarının alt başlık hizasından desteklenme zorunluluğu kalkar. Kolon başlıklarının sadece **kiriş üst başlıkları hizasında** yanal doğrultuda desteklenmesi yeterli kabul edilir.

* **Güçlü Kolon Oranı** ($$\frac{\sum M\_{pc}^*}{\sum M\_{pb}^*} \ge 2.0$$) sağlandığında, kolonun bu bölgelerde elastik kaldığı varsayılır.

***